Jak stymulować rozwój lateralizacji u dzieci?

Zapraszam do lektury artykułu pod tytułem:

Jak stymulować rozwój lateralizacji u dzieci w wieku przedszkolnym?



Opracowała:
Katarzyna Wojtaszyk- Stachowska,
logopeda, pedagog specjalny, specjalista neurologopeda kliniczny


Czym jest lateralizacja?




Lateralizacja, czyli przewaga czynnościowa jednej ze stron ciała, prawej lub lewej, kształtuje się wraz z rozwojem dziecka, to znaczy, że żadne dziecko nie rodzi się z ustaloną lateralizacją. Rozwija się ona i ustala wraz z rozwojem ruchowym dziecka i wraz z jego wiekiem.
Mówiąc o lateralizacji mamy na myśli zarówno przewagę czynnościową rąk, jak i nóg, oczu, uszu. Przy badaniach lateralizacji możemy używać więc takich określeń, jak na przykład: prawooczność, leworęczność, lewonożność itd.

49954a45c517bc640799de3594ad65e7_dziec3i-dzieci-przedszkole-clipart_1200-480

Jak podaje literatura, u większości dzieci 2-3- letnich stwierdza się silnie ukształtowaną praworęczność. Nieco później, między 3 a 4 rokiem życia ustala się leworęczność. Do czwartego roku życia częstym zjawiskiem jest również oburęczność. Przyjmuje się, że do czasu rozpoczęcia nauki w szkole dominacja ręki powinna być ustalona, a lateralizacja nieustalona do 10 roku życia jest uznawana przez specjalistów za zaburzenie rozwojowe.
Lateralizacja może być jednorodna- wtedy, gdy w badaniu czynnościowym dominuje jedna strona ciała- np. prawa ręka, prawe oko, prawa noga, bądź skrzyżowana- np. wtedy, gdy dominuje prawa ręka, lewe oko, prawa noga. Badania wykazały, że w rozwoju dzieci, u których występuje tzw. lateralizacja skrzyżowana, mogą występować następujące deficyty:
  • zaburzenia orientacji przestrzennej- chodzi tu zarówno o problemy z przyswajaniem pojęć określających stosunki przestrzenne, a także o orientację w schemacie własnego ciała, orientację własnego ciała w przestrzeni, a także orientację na kartce papieru;
  • ogólna niesprawność ruchowa wiążąca się z zaburzeniami koordynacyjnymi;
  • niska sprawność manualna.


Podsumowując, dzieci z lateralizacją skrzyżowaną mogą mieć problem z prawidłowym rozpoznawaniem, nazywaniem stosunków przestrzennych. Nie będą również potrafiły prawidłowo zareagować na kierowane do nich polecenia. Problemy te będą miały również swoje odzwierciedlenie w trudnościach z zadaniami wymagającymi odwzorowania graficznych układów przestrzennych.

Lateralizacja skrzyżowana bądź słaba, nieustalona, powoduje, że dziecko nabywa i utrwala niewłaściwe wzorce ruchowe, które w niedalekiej przyszłości, mogą stać się przyczyną trudności i niepowodzeń szkolnych.

Jak pomóc dziecku?



Przede wszystkim należy dokonać dokładnej oceny lateralizacji i oceny jego funkcji poznawczych, a także oceny poziomu rozwoju motorycznego w celu określenia sfer, które będą wymagały najbardziej intensywnej stymulacji.


Co powinno nas zaniepokoić?



Jeśli dziecko podczas spontanicznej zabawy posługuje się raz jedną, raz dugą ręką, podczas czynności grafomotorycznych wykazuje znużenie, niechęć do ćwiczeń, jego prace są niestaranne, niedbałe, jeśli dziecko szybko się męczy, nieprawidłowo trzyma narzędzie do rysowania/ pisania, jeśli podczas zabaw ruchowych dziecko ma problem z przyswajaniem pojęć dotyczących stosunków przestrzennych oraz problem z orientacją w schemacie własnego ciała.
Jak postępować z dzieckiem o skrzyżowanej bądź nieustalonej lateralizacji?
Należy pamiętać o trzech najważniejszych zasadach:

1. Indywidualizacja pracy z dzieckiem- zadania powinny być dostosowane do aktualnego poziomu rozwoju motorycznego dziecka
2. Stymulację zaczynamy od zadań prostych, by rozbudzić w dziecku motywację do dalszych ćwiczeń
3. Stopniujemy poziom trudności, dokonując stałej ewaluacji postępów dziecka

Usprawniamy sprawność motoryczną i manualną- jak?


1. Musimy zadbać o prawidłową koordynację ruchową, zarówno w zakresie koordynacji wzrokowo- ruchowej, jak i wzrokowo- słuchowo- ruchowej.
„Jeśli przedszkolak nie jest przygotowany do szybkiego przeprowadzenia analizy bodźców wzrokowych, trudno mu będzie sprostać zadaniom klasy zerowej” (J. Cieszyńska, M. Korendo, Wczesna interwencja terapeutyczna, Kraków 2008, s. 109).

Przykładowe ćwiczenia:
Ogólne ćwiczenia usprawniające koordynację ruchową:

-przeskakiwanie przez przeszkody, omijanie przeszkód, podskoki
-ćwiczenia polegające na zachowaniu równowagi ciała;
-ćwiczenia rozluźniające/ relaksujące, niwelujące nadmierne napięcie mięśniowe;
-ćwiczenia ruchowe kształtujące prawidłowe nawyki ruchowe związane z kierunkiem pisania (od lewej strony do prawej).
-ćwiczenia polegające na przekraczaniu linii środka (elementy metody Dennisona- leniwe ósemki, ruchy naprzemienne).

Ćwiczenia stymulujące koordynację wzrokowo- ruchową:

-uzupełnianie zbiorów- dobieranie elementów do dwóch (i więcej) zbiorów tematycznych/ atematycznych;
-budowanie kategorii tematycznych/ atematycznych na podstawie danego jednego elementu (zasada podana ikonicznie). Poziom trudności zwiększa się w zależności od liczby tworzonych kategorii;
-dobieranie par tematycznych/ atematycznych;
-wykluczenie elementu ze zbioru tematycznego/ atematycznego na postawie samodzielnego wydzielenia kategorii;
-uzupełnienie elementu w szeregu tematycznym/ atematycznym;
-uzupełnienie sekwencji tematycznej/ atematycznej;
-kontynuowanie sekwencji tematycznej/ atematycznej;
-szyfrowanie- przyporządkowanie obrazkom podanych symboli;
-układanie historyjek obrazkowych, dziejących się w czasie i wymagających rozumienia przyczyn i skutków działań bohaterów.
-odczytywanie sylab zamkniętych;
-odczytywanie zestawów sylab;
-odczytywanie wyrazów i prostych zdań.
2. Usprawnianie dużej i małej motoryki:

-wykonywanie sekwencji ruchów, prosząc dziecko o ich powtórzenie;
-prosimy dziecko o pokazanie, jak samodzielnie np. ubiera buty, myje naczynia itd.- nauczyciel i dziecko naprzemiennie pokazują i odgadują sekwencje ruchów charakterystycznych dla danej czynności;
-zachęcamy dziecko, by skakało (na przykład na skakance), jednocześnie wypowiadając ciągi zautomatyzowane (dni tygodnia, nazwy miesięcy, cyfry od 1-10);
-nauczyciel pokazuje sekwencje ruchów do muzyki (ruchy choreograficzne) i prosi dziecko o ich powtórzenie;
-prosi dziecko, aby stało na jednej nodze z zamkniętymi oczami, przez 15-20 sekund;
-zachęca dziecko do łapania piłki- zabawę można uzupełnić dowolną zabawą językową;
-posługiwanie się narzędziami (zabawy tematyczne);
-zamalowywanie płaszczyzn;
-kolorowanie według ustnych zasad, kolorowanie dużych powierzchni oraz obrazków (chodzi tu o częściową kontrolę wykonywanych ruchów);
-rysowanie w konturach, labiryntach;
-nawlekanie na sznurek sekwencji koralików;
-rysowanie tematyczne;
-rysowanie przedmiotów według kategorii;
-rysowanie wzorów szlaczków wg H. Tymichowej;
-rysowanie po śladach, rysowanie wzorów literopodonych, odwzorowywanie figur geometrycznych, rysowanie labiryntów;
-smarowanie kromki chleba serkiem/ masłem;
-zapinanie guzików;
-sznurowanie butów;
-usprawnianie drobnych ruchów dłoni i palców- zabawy paluszkowe, wydzieranki, wycinanki, zabawy modeliną, masą solną;
-dorysowywanie elementów do zbiorów;
-zabawy piłkami o różnej tekturze, wielkości, rzucanie do celu);
-zabawy woreczkami o różnej zawartości;
-zabawy balonem- pompowanie, odbijanie, podrzucanie, odbijanie konkretną częścią ciała;
-kojarzenie doznań kinestetycznych z obrazem graficznym- ćwiczenia polegające na kreśleniu w przestrzeni dużych, płynnych linii, wykonywanych całą ręką, mogą to być ruchy ręką na tablicy, zawieszonym kartonie;
-wykorzystanie Rysowanych Wierszyków;

3. Ćwiczenia organizacji przestrzennej
-ćwiczenia orientacji w schemacie własnego ciała- na przykład odtwarzanie ruchów ze schematów rysunkowych, odtwarzanie ruchów dziecka/ nauczyciela siedzącego na przeciwko/ tyłem/ bokiem, naśladowanie ruchów obserwowanych w lustrze
-chodzenie po symbolicznej ścieżce, torze przeszkód,
-zabawy w zagadki ruchowe- polegające na rozpoznawaniu i naśladowaniu określonych ruchów
-rozwijanie umiejętności prawidłowego różnicowania układów asymetrycznych (wyszukiwanie układów podobnych, układanie wzorów na stoliku, tablicy, segregowanie według różnych zasad opartych na ujmowaniu stosunków przestrzennych);
-odtwarzanie wzorów z klocków z zachowaniem kierunku od lewej do prawej i od góry do dołu;
-układanie puzzli, układanek geometrycznych i obrazkowych.
-rozwijanie umiejętności obracania figur w przestrzeni;
-ćwiczenia w rozpoznawaniu liter podobnych pod względem kształtu i różnicowanie ich;
-ćwiczenia uświadamiające dziecku kierunki- w lewo, w prawo;



Na co powinniśmy zwrócić uwagę?




Podczas pisania należy zwracać baczną uwagę na to, by dziecko obie stopy miało oparte o podłoże, przedramiona o stół, plecy wyprostowane, głowa i górna część tułowia nie odchylają się od linii pionowej kręgosłupa, tułów nie opierał się o ławkę, dziecko leworęczne powinno mieć sąsiada w ławce po prawej stronie (ręka pisząca znajduje się po zewnętrznej stronie ławki), światło padało z przodu lub od strony prawej (w klasie - w środkowym rzędzie).

Najbardziej korzystne ułożenie zeszytu dla dzieci piszących lewą ręką jest ukośne.
Ręka pisząca w tym położeniu zeszytu nie zasłania zapisanego tekstu, umożliwia stałą kontrolę wzrokową podczas jego zapisywania oraz płynne przesuwanie ręki.
Położenie zeszytu podczas pisania dziecka leworęcznego: zeszyt powinien znajdować się w pewnej odległości od ciała osoby piszącej oraz od dowolnego brzegu stołu czy ławki. Możliwe wtedy jest oparcie na ławce całego przedramienia, zeszyt na ławce powinien być ułożony ukośnie, nachylony na prawą stronę (pozwala śledzić zapisany tekst), zeszyt powinien znajdować się na lewo od ciała - zapewnia to swobodę ruchu piszącej ręki.

W maju 2017 zostanie przeprowadzona ewaluacja, podczas której dokonamy oceny efektów, jakie przyniosła stymulacja dzieci za pomocą przedstawionych powyżej metod.






Opracowała:


Katarzyna Wojtaszyk- Stachowska,
Logopeda, pedagog specjalny, specjalista neurologopeda kliniczny





Przedszkolowo.pl logo